Wirusowe zapalenie wątroby typu A i B to choroby zakaźne, które mimo postępu medycyny nadal stanowią istotny problem zdrowotny na świecie. Choć różnią się drogami przenoszenia i przebiegiem, łączy je jedno – przed obiema można skutecznie chronić się dzięki szczepieniom. Profilaktyka ma znaczenie nie tylko dla osób planujących zagraniczne wyjazdy, ale również dla tych, którzy chcą zadbać o swoje zdrowie na co dzień, szczególnie jeśli należą do grup zwiększonego ryzyka zakażenia.
W przypadku WZW A zagrożenie związane jest przede wszystkim z niewystarczającym poziomem higieny oraz spożyciem skażonej żywności lub wody. Z kolei WZW B pozostaje jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych wątroby i może prowadzić do poważnych, wieloletnich konsekwencji zdrowotnych. Z tego powodu warto wiedzieć, czym różnią się te zakażenia, kto powinien rozważyć szczepienie i jaką ochronę zapewniają dostępne preparaty.
WZW A – „żółtaczka pokarmowa”
Wirusowe zapalenie wątroby typu A, potocznie nazywane „żółtaczką pokarmową”, jest chorobą zakaźną o ostrym przebiegu. U dzieci zakażenie często przebiega bezobjawowo lub bardzo łagodnie, natomiast u osób dorosłych może mieć cięższy przebieg i wymagać hospitalizacji.
Do zakażenia dochodzi głównie drogą pokarmową. Wirus przenosi się przez spożycie skażonej żywności lub wody, a także przez nieprzestrzeganie zasad higieny. Możliwe jest również zakażenie drogą kontaktów seksualnych. Okres od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów wynosi od 15 do 50 dni, średnio około 30 dni.
Początkowo choroba może przypominać infekcję grypową. Następnie pojawiają się dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak nudności, zgaga, odbijanie, wzdęcia czy uczucie wczesnej sytości. Charakterystycznymi objawami są także ciemne zabarwienie moczu oraz żółtaczka, czyli zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówek oczu.
Warto pamiętać, że osoba zakażona może wydalać wirusa wraz z kałem przez kilka tygodni. Co więcej, proces ten może rozpocząć się już 2-3 tygodnie przed pojawieniem się żółtaczki, kiedy chory nie ma jeszcze charakterystycznych objawów.
Kto powinien rozważyć szczepienie przeciw WZW A?
Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A jest szczególnie zalecane osobom podróżującym do krajów, gdzie choroba występuje częściej. Rekomendowane jest również pracownikom ochrony zdrowia, żłobków i przedszkoli, osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności, pracownikom oczyszczalni ścieków oraz obsługi urządzeń kanalizacyjnych.
Do grup, którym zaleca się szczepienie, należą także dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz młodzież, które nie chorowały wcześniej na WZW A. Szczepienie rekomendowane jest również osobom z przewlekłymi chorobami wątroby, zakażonym HIV oraz mężczyznom utrzymującym kontakty seksualne z mężczyznami.
Szczepionki przeciw WZW A zawierają inaktywowanego wirusa. Dostępne są zarówno preparaty chroniące wyłącznie przed WZW A, jak i szczepionki skojarzone zapewniające jednoczesną ochronę przed WZW A i WZW B.
Preparaty te należą do szczepionek o wysokim profilu bezpieczeństwa. Najczęściej obserwowane działania niepożądane mają charakter miejscowy i obejmują ból lub podrażnienie w miejscu podania. Może również wystąpić ból głowy.
Skuteczność szczepienia oceniana jest na poziomie 98-99%, a uzyskana odporność jest długotrwała i prawdopodobnie utrzymuje się przez całe życie.
WZW B – choroba, która może prowadzić do poważnych powikłań
Wirusowe zapalenie wątroby typu B wywoływane jest przez wirusa HBV. Choroba może przebiegać w postaci ostrej lub przewlekłej. Szczególnie niebezpieczne są zakażenia przewlekłe, które po wielu latach mogą prowadzić do marskości wątroby oraz zwiększać ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego.
Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z zakażoną krwią, podczas kontaktów seksualnych z osobą zakażoną, poprzez użycie skażonych igieł lub narzędzi medycznych oraz podczas wspólnego korzystania ze sprzętu używanego do przyjmowania narkotyków. Możliwe jest również przeniesienie zakażenia z matki na dziecko podczas porodu. Wirus HBV cechuje się bardzo wysoką zakaźnością – jest około 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV.
Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej po 3-4 miesiącach od zakażenia. W ostrej fazie choroby mogą występować niespecyficzne dolegliwości, takie jak złe samopoczucie, brak apetytu, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, ciemne zabarwienie moczu oraz zażółcenie skóry i białkówek oczu. Objawy ostrego WZW B pojawiają się u około połowy zakażonych osób.
Jak wygląda szczepienie przeciw WZW B?
Dostępne szczepionki przeciw WZW B są preparatami rekombinowanymi zawierającymi oczyszczone białko powierzchniowe wirusa HBV, uzyskane metodami inżynierii genetycznej.
Szczepienie przeciw WZW B jest obowiązkowe dla niemowląt, natomiast osobom dorosłym wcześniej niezaszczepionym zaleca się jego wykonanie szczególnie wtedy, gdy należą do grup zwiększonego ryzyka zakażenia.
U zdrowych osób stosuje się trzydawkowy schemat szczepienia w układzie 0–1–6 miesięcy. W tej grupie nie ma potrzeby rutynowego oznaczania poziomu przeciwciał ani podawania dawek przypominających. Osoby z chorobami przewlekłymi lub zaburzeniami odporności mogą wymagać kontroli poziomu przeciwciał oraz indywidualnego podejścia do dalszej profilaktyki.
Skuteczność szczepienia przekracza 96% u zdrowych noworodków, dzieci i młodzieży oraz ponad 90% u zdrowych osób dorosłych. Niższą odpowiedź immunologiczną obserwuje się między innymi u osób starszych, zakażonych HIV, chorych na przewlekłe zapalenie wątroby, przewlekłą niewydolność nerek, cukrzycę, a także u osób otyłych i palących papierosy.
Szczepionka jest bezpieczna, a działania niepożądane występują bardzo rzadko i mają przede wszystkim charakter miejscowy.
Przed wyjazdem i nie tylko – zadbaj o ochronę
Szczepienia przeciw WZW A i WZW B warto rozważyć zarówno przed podróżą do regionów o wyższym ryzyku zakażeń, jak i jako element długoterminowej profilaktyki zdrowotnej. Obie choroby mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, natomiast dostępne szczepionki zapewniają wysoki poziom ochrony i mają dobrze potwierdzony profil bezpieczeństwa.
Szczepienia oraz konsultacje dotyczące profilaktyki można wykonać w Aptecznym Punkcie Szczepień przy ul. Antoniukowskiej 56 w Białymstoku (Galeria Antoniuk – Apteka Rodzinna).
Rejestracja: +48 85 307 08 60.