Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wirusowa, o której w Polsce mówi się coraz częściej – i nie bez powodu. Dane epidemiologiczne pokazują wyraźny wzrost liczby zachorowań w ostatnich latach. Jednym z powodów są łagodniejsze zimy. Krótsze okresy mrozu i dodatnie temperatury utrzymujące się przez większą część roku sprzyjają przeżywalności kleszczy i wydłużają czas ich aktywności. W praktyce oznacza to, że sezon na kleszcze zaczyna się wcześniej i trwa dłużej niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Gdzie najczęściej dochodzi do zakażenia KZM?
Wiele osób wciąż kojarzy kleszczowe zapalenie mózgu wyłącznie z wyprawami do lasu. Tymczasem do większości ukłuć dochodzi w pobliżu miejsca zamieszkania – w ogrodach, parkach miejskich, na działkach czy terenach rekreacyjnych.
Warto pamiętać o jednej kluczowej kwestii: w przeciwieństwie do boreliozy, szybkie usunięcie kleszcza nie zmniejsza ryzyka zakażenia wirusem KZM. Wirus może zostać przekazany już w momencie wkłucia się pasożyta w skórę. To sprawia, że profilaktyka oparta wyłącznie na kontroli ciała po spacerze nie daje pełnej ochrony.
Objawy kleszczowego zapalenia mózgu – jak przebiega choroba?
Przebieg KZM bywa dwuetapowy. W pierwszej fazie, która trwa zwykle około tygodnia (choć może wydłużyć się nawet do 28 dni), objawy przypominają infekcję grypową. Pojawia się gorączka, bóle mięśni i stawów, ogólne osłabienie oraz złe samopoczucie. U części osób na tym etapie choroba ustępuje.
Jeśli jednak wirus przedostanie się do ośrodkowego układu nerwowego, rozwija się neuroinfekcja. Najczęściej ma postać zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, ale może przybrać także cięższą formę – z zajęciem pnia mózgu czy korzeni nerwowych. W takich przypadkach ryzyko powikłań jest poważne, a skutki mogą mieć charakter trwały, prowadząc nawet do inwalidztwa.
Na ciężki przebieg zakażenia szczególnie narażone są dzieci, osoby po 65. roku życia oraz pacjenci leczeni z powodu chorób autoimmunologicznych.
Czy na KZM jest leczenie?
W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu nie istnieje leczenie przyczynowe, które eliminowałoby wirusa z organizmu. Terapia polega na łagodzeniu objawów i monitorowaniu stanu pacjenta, zwłaszcza gdy dochodzi do zajęcia układu nerwowego. Z tego powodu kluczowe znaczenie ma profilaktyka.
Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu – kiedy najlepiej je rozpocząć?
Szczepionka przeciw KZM charakteryzuje się wysoką skutecznością i dobrym profilem bezpieczeństwa. Podawana jest w schemacie trzech dawek podstawowych, a następnie wymagane są dawki przypominające – pierwsza po trzech latach, kolejne co 3–5 lat w zależności od wieku i indywidualnego ryzyka.
Jeśli planujemy aktywność na świeżym powietrzu wiosną i latem, szczepienie warto rozpocząć z wyprzedzeniem. Organizm potrzebuje czasu, aby wytworzyć odpowiednią odporność. Rozpoczęcie cyklu zimą lub wczesną wiosną pozwala wejść w sezon zwiększonej aktywności kleszczy z już zbudowaną ochroną.