Styczeń, jako Miesiąc Świadomości Raka Szyjki Macicy, to dobry moment, by zwrócić uwagę na jedno z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki nowotworowej – szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Choć szczepienia te często kojarzone są z programami dla dzieci i młodzieży, ochrona przed HPV ma istotne znaczenie również dla osób dorosłych, niezależnie od płci. HPV jest główną przyczyną raka szyjki macicy, który w Polsce co roku diagnozowany jest u około 2,5 tys. kobiet.
Czym jest wirus HPV i dlaczego stanowi zagrożenie?
HPV (Human Papilloma Virus) to bardzo powszechny wirus przenoszony głównie drogą płciową – zarówno podczas kontaktów pochwowych, oralnych, jak i analnych. Szacuje się, że kontakt z nim ma nawet 80% osób aktywnych seksualnie w ciągu życia.
W większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie. U około 20% zakażonych wirus może jednak utrzymywać się w organizmie przez długi czas, prowadząc do rozwoju zmian przedrakowych i nowotworów. Szczególnie groźne są typy wysokoonkogenne, takie jak HPV-16 i HPV-18, bezpośrednio związane z rozwojem raka szyjki macicy, raka odbytu oraz nowotworów jamy ustnej i gardła.
HPV odpowiada również za inne choroby, m.in. raka pochwy, sromu oraz kłykciny kończyste – jedną z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową na świecie.
Szczepienie przeciw HPV – jak działa?
Szczepionki przeciw HPV są szczepionkami inaktywowanymi. Zawierają fragmenty wirusa, które nie mogą wywołać zakażenia, ale są rozpoznawane przez układ odpornościowy. Dzięki temu organizm wytwarza trwałą ochronę przed zakażeniem określonymi typami wirusa.
Szczepionka przeciw HPV ma działanie profilaktyczne – nie leczy istniejącego zakażenia ani nie wpływa na przebieg już rozwiniętych chorób. Może natomiast skutecznie chronić przed zakażeniem innymi typami HPV, z którymi dana osoba nie miała jeszcze kontaktu.
Szczepienie przeciw HPV u dorosłych – dlaczego ma sens?
Rozpoczęcie aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV. W ciągu życia można zakazić się różnymi typami wirusa, a przebycie jednej infekcji nie zapewnia odporności na kolejne.
Szczepienie przeciw HPV jest zalecane zarówno kobietom, jak i mężczyznom. U kobiet zmniejsza ryzyko rozwoju raka szyjki macicy oraz nawrotów zmian przedrakowych, natomiast u mężczyzn chroni m.in. przed rakiem odbytu, jamy ustnej i gardła oraz brodawkami narządów płciowych. Dodatkowo szczepienie jednej osoby ogranicza transmisję wirusa w populacji.
Badania pokazują, że również osoby dorosłe mogą odnieść korzyści zdrowotne ze szczepienia, nawet jeśli miały już kontakt z HPV – pod warunkiem, że nie doszło do zakażenia wszystkimi typami wirusa objętymi ochroną szczepionki.
Skuteczność szczepionki potwierdzona badaniami
W krajach, w których od lat prowadzone są powszechne programy szczepień przeciw HPV, odnotowano nawet 90% spadek liczby zakażeń wirusem oraz znaczące zmniejszenie liczby zmian przednowotworowych i nowotworów związanych z HPV.
Szczepionki HPV są stosowane w ponad 120 krajach na świecie. Ich skuteczność i bezpieczeństwo potwierdzają wieloletnie badania kliniczne oraz obserwacje populacyjne. Wszystkie dostępne preparaty chronią przed najbardziej onkogennymi typami wirusa – HPV-16 i HPV-18.
Jak wygląda szczepienie przeciw HPV?
Przed szczepieniem konieczna jest wizyta kwalifikacyjna, podczas której specjalista przeprowadza wywiad medyczny i ocenia stan zdrowia pacjenta. W większości przypadków nie ma potrzeby wykonywania dodatkowych badań.
Samo podanie szczepionki trwa kilka sekund i nie wymaga rekonwalescencji. Szczepienie jest dobrze tolerowane – najczęściej obserwuje się krótkotrwały ból, zaczerwienienie lub niewielki obrzęk w miejscu wkłucia, które ustępują samoistnie.
Gdzie można zaszczepić się przeciw HPV i dlaczego nie warto odkładać decyzji?
Szczepienie przeciw HPV jest szczepieniem zalecanym przez Ministra Zdrowia, Światową Organizację Zdrowia oraz towarzystwa naukowe. Choć bezpłatny program obejmuje dzieci i młodzież w wieku 9–14 lat, szczepienie przeciw HPV u dorosłych pozostaje jedną z najskuteczniejszych form ochrony przed nowotworami związanymi z tym wirusem.
Osoby dorosłe mogą skorzystać ze szczepienia po indywidualnej konsultacji i kwalifikacji medycznej. To rozwiązanie szczególnie ważne dla tych, którzy nie zostali zaszczepieni wcześniej, a chcą świadomie zadbać o swoje zdrowie.
Szczepienie przeciw HPV można wykonać w Aptecznym Punkcie Szczepień w Aptece Rodzinnej w Białymstoku, gdzie przed podaniem preparatu przeprowadzana jest kwalifikacja, a harmonogram szczepienia dostosowywany jest indywidualnie do wieku i potrzeb pacjenta.
Podjęcie decyzji o szczepieniu to krok w stronę skutecznej ochrony przed rakiem szyjki macicy oraz innymi nowotworami związanymi z HPV – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.