Planowanie ciąży to dobry moment, aby zadbać nie tylko o zdrowy styl życia, ale również o odporność przeciw chorobom zakaźnym. Odpowiednio dobrane szczepienia mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania przyszłej mamy, a jednocześnie zapewnić dziecku ochronę już od pierwszych dni życia. Co ważne, zakres zalecanych szczepień wygląda inaczej przed ciążą, a inaczej po jej rozpoczęciu, dlatego warto wcześniej sprawdzić swój status uodpornienia i skonsultować się z lekarzem.
Jeżeli planujesz ciążę lub jesteś w ciąży, warto odpowiednio wcześnie skorzystać z konsultacji dotyczącej szczepień. Pozwala ona ocenić dotychczasowe uodpornienie i dobrać szczepienia zalecane na etapie planowania ciąży lub w czasie jej trwania.
Dlaczego warto pomyśleć o szczepieniach jeszcze przed ciążą?
Przygotowanie do ciąży obejmuje również ocenę odporności przeciw wybranym chorobom zakaźnym. Podstawą są informacje zawarte w dokumentacji medycznej, historia przebytych chorób oraz zapisy dotyczące wcześniejszych szczepień znajdujące się między innymi w książeczce zdrowia dziecka.
Kobietom planującym ciążę zaleca się szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B w schemacie trzech dawek podawanych w odstępach 0, 1 i 6 miesięcy, jeśli wcześniej nie były szczepione. Osobom, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie były przeciw niej szczepione, zaleca się dwie dawki szczepionki w odstępie nie krótszym niż sześć tygodni. W przypadku kobiet, które nie chorowały na różyczkę i nie były szczepione, rekomendowane jest podanie jednej lub dwóch dawek szczepionki MMR przeciw odrze, śwince i różyczce. W sezonie infekcyjnym zalecane jest również szczepienie przeciw grypie, szczególnie jeśli ciąża lub poród przypadają na okres zwiększonej liczby zachorowań.
Jaką rolę odgrywają szczepienia w czasie ciąży?
Szczepienie wykonane w okresie ciąży chroni nie tylko kobietę, ale również rozwijający się płód. Dzięki przechodzeniu swoistych przeciwciał przez łożysko dziecko otrzymuje bierną ochronę w pierwszych miesiącach życia. Jest to szczególnie ważne, ponieważ noworodek i niemowlę mają jeszcze niedojrzały układ odpornościowy, a pełną ochronę uzyskują dopiero po realizacji własnego programu szczepień. Dodatkową korzyścią jest ograniczenie ryzyka przeniesienia zakażenia z matki na dziecko w pierwszych miesiącach po porodzie.
Jakie szczepienia są zalecane kobietom w ciąży?
W okresie ciąży można stosować szczepionki inaktywowane, czyli zawierające zabite drobnoustroje lub ich składniki. Do szczepień zalecanych należą szczepienia przeciw grypie, krztuścowi, RSV oraz COVID-19 zgodnie z aktualnymi zaleceniami. W uzasadnionych sytuacjach związanych między innymi z planowanymi podróżami możliwe jest również zastosowanie innych szczepionek inaktywowanych.
Szczepienie przeciw grypie
Grypa u kobiet w ciąży występuje częściej niż u innych osób i może przebiegać z nasilonymi objawami oraz powikłaniami wymagającymi hospitalizacji. Z tego powodu szczepienie przeciw grypie znajduje się wśród najważniejszych rekomendacji międzynarodowych organizacji zajmujących się szczepieniami i zostało uwzględnione również w polskim Programie Szczepień Ochronnych. Szczepienie zalecane jest kobietom planującym ciążę oraz wszystkim ciężarnym niezależnie od wieku ciąży, przy czym szczególnie podkreśla się znaczenie ochrony w drugim i trzecim trymestrze, kiedy najczęściej dochodzi do hospitalizacji ciężarnych z powodu zakażenia wirusem grypy.
Szczepienie przeciw krztuścowi
Krztusiec stanowi szczególne zagrożenie dla noworodków i najmłodszych niemowląt, które nie posiadają jeszcze własnej odporności. Z tego względu szczepienie przeciw krztuścowi zalecane jest w każdej ciąży pomiędzy 27. a 36. tygodniem ciąży. Po szczepieniu organizm matki wytwarza przeciwciała, które przechodzą przez łożysko i chronią dziecko w pierwszych miesiącach życia. Jednocześnie szczepienie zmniejsza ryzyko zachorowania u samej matki, ograniczając możliwość przeniesienia zakażenia na noworodka. W tym celu stosowana jest szczepionka dTp chroniąca przeciw krztuścowi, błonicy i tężcowi.
Szczepienie przeciw RSV
Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest jedną z głównych przyczyn ostrych zakażeń dróg oddechowych u małych dzieci. Zakażenie dotyczy 60–70% dzieci w pierwszym roku życia, a u 2–3% wymaga hospitalizacji. Szczepienie wykonywane zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego między 24. a 36. tygodniem ciąży, a według zaleceń towarzystw naukowych optymalnie pomiędzy 32. a 36. tygodniem ciąży, umożliwia przekazanie przez łożysko przeciwciał neutralizujących. Dzięki temu dziecko uzyskuje ochronę przed RSV w pierwszych sześciu miesiącach życia.
Szczepienie przeciw COVID-19
Kobietom w ciąży zaleca się również szczepienie przeciw COVID-19 zgodnie z aktualnymi zaleceniami. W uzasadnionych sytuacjach związanych z narażeniem na zakażenie, na przykład podczas planowanych podróży, możliwe jest również zastosowanie innych szczepionek inaktywowanych, między innymi przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, poliomyelitis, meningokokom czy japońskiemu zapaleniu mózgu. Jeżeli kobieta ciężarna miała kontakt ze zwierzęciem podejrzanym o zakażenie wirusem wścieklizny, zaleca się wykonanie szczepienia przeciw wściekliźnie niezależnie od etapu ciąży.
Jakich szczepień nie wykonuje się w czasie ciąży?
Okres ciąży stanowi przeciwwskazanie do stosowania szczepionek żywych, takich jak szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce oraz przeciw ospie wietrznej. Wynika to z teoretycznego ryzyka przeniesienia drobnoustroju szczepionkowego na płód. Jeżeli szczepionka żywa została podana kobiecie planującej ciążę, zaleca się odłożenie zajścia w ciążę o co najmniej miesiąc. Przypadkowe podanie żywej szczepionki kobiecie, która nie wiedziała jeszcze o ciąży, nie stanowi wskazania do jej terminacji.
Gdzie skonsultować szczepienia przed ciążą i w ciąży?
Dobór szczepień powinien zawsze odbywać się po konsultacji lekarskiej, z uwzględnieniem etapu ciąży, dotychczas wykonanych szczepień oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej kobiety. To lekarz podstawowej opieki zdrowotnej oraz lekarz ginekolog-położnik oceniają, które szczepienia warto wykonać przed planowaną ciążą, a które są zalecane już w czasie jej trwania, uwzględniając indywidualną sytuację zdrowotną pacjentki.
Kobiety planujące ciążę lub będące w ciąży mogą skorzystać z konsultacji dotyczącej szczepień w Punkcie Szczepień Apteki Rodzinnej przy ul. Antoniukowskiej 56 w Białymstoku (Galeria Antoniuk). Rejestracja prowadzona jest pod numerem telefonu +48 85 30 70 860.
Świadome przygotowanie do ciąży to także profilaktyka
Odpowiednio zaplanowane szczepienia przed ciążą oraz właściwie dobrana profilaktyka w czasie jej trwania pozwalają zmniejszyć ryzyko zachorowania przyszłej mamy, a jednocześnie zapewnić dziecku bierną ochronę w pierwszych miesiącach życia. Warto odpowiednio wcześnie sprawdzić swój status uodpornienia, omówić z lekarzem zalecane szczepienia oraz ustalić optymalny termin ich wykonania. Dzięki temu można skuteczniej zadbać o zdrowie zarówno kobiety, jak i rozwijającego się dziecka.