Szczepienia w ciąży – jak chronić siebie i dziecko jeszcze przed narodzinami?
2026-05-14
Ciąża to czas, w którym wiele kobiet zaczyna zwracać jeszcze większą uwagę na zdrowie i profilaktykę. Dotyczy to również szczepień ochronnych. Odpowiednio wykonane szczepienia w ciąży pomagają chronić nie tylko przyszłą mamę, ale również dziecko w pierwszych miesiącach życia, kiedy jego układ odpornościowy dopiero się rozwija.
To właśnie wtedy ogromne znaczenie mają przeciwciała przekazywane przez łożysko. Dzięki nim noworodek może zyskać ochronę przed ciężkimi zakażeniami jeszcze zanim sam będzie mógł zostać zaszczepiony.
Dlaczego szczepienia w ciąży są ważne?
W czasie ciąży organizm funkcjonuje inaczej niż zwykle, a część infekcji może mieć cięższy przebieg niż u kobiet niebędących w ciąży. Dotyczy to między innymi grypy, COVID-19 czy krztuśca. Niektóre choroby stanowią również zagrożenie dla noworodków i niemowląt, szczególnie w pierwszych miesiącach życia.
Szczepienia zalecane w ciąży mają dwa główne cele. Po pierwsze pomagają ograniczyć ryzyko ciężkiego przebiegu choroby u matki. Po drugie umożliwiają przekazanie dziecku przeciwciał ochronnych jeszcze przed porodem. Dzięki temu niemowlę może być chronione w pierwszych tygodniach i miesiącach życia.
Szczepienie przeciw RSV w ciąży
Wirus RSV jest jedną z głównych przyczyn ostrych zakażeń dróg oddechowych u małych dzieci. Najbardziej narażone są niemowlęta w pierwszym roku życia. Zakażenie może prowadzić do duszności, problemów z oddychaniem, zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc. Część dzieci wymaga hospitalizacji oraz wsparcia tlenowego.
RSV przenosi się drogą kropelkową i jest bardzo zakaźny – nawet bardziej niż wirus grypy. Co istotne, po przebyciu infekcji nie uzyskuje się trwałej odporności, dlatego możliwe są kolejne zakażenia.
Szczepienie kobiety w ciąży przeciw RSV ma przede wszystkim chronić noworodka i niemowlę. Po zaszczepieniu organizm matki wytwarza przeciwciała, które przechodzą przez łożysko do organizmu dziecka. Dzięki temu niemowlę może być chronione przed ciężkim przebiegiem zakażenia RSV w pierwszych 6 miesiącach życia.
Szczepienie zaleca się między 24. a 36. tygodniem ciąży, natomiast eksperci wskazują, że najlepszy moment przypada pomiędzy 32. a 36. tygodniem ciąży. Szczepionka objęta jest refundacją apteczną i jest bezpłatna dla kobiet w ciąży posiadających receptę z kodem C.
Krztusiec w ciąży – ochrona dla noworodka
Krztusiec to bardzo zakaźna choroba bakteryjna dróg oddechowych. U dorosłych często kojarzy się głównie z przewlekłym, napadowym kaszlem, jednak dla noworodków i najmłodszych niemowląt może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.
Najcięższy przebieg choroby u niemowląt może wiązać się z bezdechem, problemami z oddychaniem, bradykardią czy zapaleniem płuc. Występować mogą również powikłania neurologiczne.
Noworodki nie mają jeszcze własnej odporności przeciw krztuścowi. Szczepienia dzieci rozpoczynają się dopiero w 2. miesiącu życia, a pełna ochrona wymaga kolejnych dawek. Właśnie dlatego tak ważne jest szczepienie kobiety w ciąży.
Po podaniu szczepionki Tdap organizm matki wytwarza przeciwciała, które przez łożysko trafiają do dziecka. Taka bierna ochrona może zabezpieczać niemowlę w pierwszych 3–6 miesiącach życia.
Szczepienie przeciw krztuścowi zaleca się kobietom między 27. a 36. tygodniem ciąży. W przypadku ciąży zagrożonej przedwczesnym porodem szczepienie można wykonać już po ukończeniu 20. tygodnia ciąży. Zalecenie dotyczy każdej ciąży, niezależnie od wcześniejszych szczepień.
Szczepienie przeciw grypie w czasie ciąży
Grypa w ciąży częściej prowadzi do ciężkiego przebiegu choroby i hospitalizacji niż u kobiet niebędących w ciąży. Ryzyko zwiększa się wraz z kolejnymi trymestrami.
Zakażenie grypą może mieć wpływ nie tylko na zdrowie kobiety ciężarnej, ale również na przebieg ciąży i zdrowie dziecka. Dzieci matek zaszczepionych przeciw grypie rzadziej wymagają hospitalizacji z powodu grypy i jej powikłań.
Szczepienie przeciw grypie można wykonać w dowolnym trymestrze ciąży podczas sezonu epidemicznego. Najczęściej zaleca się szczepienie przed okresem zwiększonej liczby zachorowań, który przypada między styczniem a marcem.
Lekarze podkreślają, że szczepienie ciężarnych pomaga ograniczyć ryzyko ciężkiego przebiegu grypy oraz zapewnia bierną ochronę niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia.
COVID-19 a ciąża
COVID-19 w okresie ciąży może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby, hospitalizacji, konieczności leczenia na oddziale intensywnej terapii czy wentylacji mechanicznej.
Zakażenie może również zwiększać ryzyko przedwczesnego porodu oraz martwego urodzenia. Dodatkowo noworodki nie mają jeszcze własnej odporności przeciw COVID-19.
Szczepienie kobiety w ciąży pomaga chronić zarówno matkę, jak i dziecko. Przeciwciała przekazywane przez łożysko mogą wspierać ochronę niemowlęcia w pierwszych 6 miesiącach życia.
Szczepienie przeciw COVID-19 można wykonać w dowolnym trymestrze ciąży preparatem mRNA dostosowanym do aktualnie krążącego wariantu SARS-CoV-2. Szczepionka jest bezpłatna i nie wymaga recepty ani skierowania.
Gdzie wykonać szczepienia w ciąży?
Szczepienia zalecane kobietom w ciąży można realizować nie tylko w placówkach POZ i punktach szczepień, ale też w aptekach prowadzących szczepienia. W zależności od rodzaju szczepionki mogą obowiązywać różne zasady refundacji lub kwalifikacji do szczepienia.
Warto zaplanować szczepienia odpowiednio wcześniej, tak aby organizm zdążył wytworzyć ochronne przeciwciała jeszcze przed okresem największego ryzyka zakażeń.
